Dil Edinimi ve Konuşma Becerilerinin Gelişim Süreci:
Bebeklerin dil gelişimi süreçleri, nöro-duyusal gelişim açısından; anne karnında 6.aydan doğumdan 6 ay sonrasına kadar hassasiyet göstermektedir. Gebeliğin son aylarında bebek, annenin sesini rahim içinde duyduğu diğer arka plan seslerinden ayırt eder ve bu sesler dil girdisi olarak bebeğe ulaşır.
Bebekler dil edinim sürecine “söz öncesi dönem” olarak adlandırdığımız “bakmak, dinlemek, gülümsemek, ortak ilgi, parmakla göstermek, taklit etmek” gibi anlamanın ve konuşmanın özü olan gibi beceriler kazanır. Etkileşime geçme-sürdürme, oyuna dahil etme gibi becerilerle iletişimsel sinyaller göstermeye devam eder. Oyun veya günlük rutinler esnasında aldığı yönergeleri takip etme 5N1K sorularını karşılama vb. durumlarla alıcı dili gelişir.
Vokalizasyonlar ( bababa, badada vb.) , ve yansıma seslerle ( aaa!, hopp, tık tık vb. ) ortaya çıkan sesletimler , jest,mimik ve sözel taklitlerin de eşlik ettiği kelime üretimiyle gelişen ifade edici dil sözcük üretimleriyle konuşmaya dönüşür.
0-3. ay dil gelişimi:
► Seslere, özellikle bakım verenin (anne,baba) sesine ilgi gösterir.
► Yüzlere ilgi gösterir.
► Göz kontağı kurabilir.
► İhtiyaçlarını ifade etmek amacıyla farklı ağlama biçimleri kullanır.
► Agular ve de gülümser. ?
3-6. ay dil gelişimi:
► Ani seslere ve gürültülere tepki verir.
► Babıldar. (bababa,dadada)
► Babıldamalarıyla ilgi çekmeye çalışır.
► Duygularını ifade etmek için farklı sesler. çıkarır.
6-9. ay dil gelişimi:
► Babıldaması çeşitlenir. (badabada)
► Karşılıklı etkileşime girmeye başlar.
► İsmi söylendiğinde anlar.
► Jest, mimik, işaretle desteklenmiş sözel yönergeleri yerine getirebilir.
► Günlük hayatta sık kullanılan sözcükleri anlar.
► Evet-hayır ifadelerini baş sallayarak ifade eder.
► Yansıma sesleri (hooop,pat,güm,tık tık,aaaa) taklit eder.
9-12. ay dil gelişimi:
► Kendisiyle konuşulduğunda dinler ve tepki verir.
► Anlamlı bir-iki sözcük üretmeye başlar («baba» «mama» gibi)
► Basit yönergelere tepki verir «Gel>>
► Konuşma seslerini, hayvan seslerini taklit eder.
► Babıldaması konuşma sesleri içerir ve konuşma ritmindedir.
► İhtiyaç ve isteklerini belirtmek için el hareketleri kullanmaya başlar Ör: «Beni al>> demek için kollarını uzatmak.
15. ay:
► 5-10 sözcük kullanabilir.
► Sesleri ve jestleri birleştirir.
► Söylenen basit sözcükleri ve basit hareketleri taklit eder
► Basit yönergeleri yerine getirir.
► Resimlerle ilgilenir.
► İsmi söylenen bir-iki vücut parçasını gösterebilir.
► 50 sözcüğü anlar.
18. ay:
► Sorulara yanıt verir.
► Konuşmaya benzer babıldamalar devam eder.
► Resimlerde tanıdığı nesneleri ve kişileri işaret eder.
► Altında üstünde gibi ifadeleri anlar.
► Evet/hayır sorularına jestle yanıt verebilir. (Baş sallamak)
► Nesneleri ve resimde gördüklerini adlandır.
► Benim, ben, sen- gibi basit zamirleri anlar.
► Sözcük sayısının hızlıca arttığı dönemdir.
21.ay:
► En az 50 sözcük söyler.
► Yeni sözcükleri tutarlı biçimde taklit eder.
► Adı söylenen 3-5 vücut parçasını gösterebilir.
► Benim, ben,sen gibi basit zamirleri anlar.
► Yeni duyduğu sözcükleri kolaylıkla anlar.
24. ay:
► İki kelimeli ifadeler kullanmaya başlar.
► Basit zamirleri( ben, sen,o, bu ) üretir.
► Eylemleri (al,ver,gel,git) anlar ve üretir.
► -mış gibi oyunda jest ve sözcük üretir.
► İki aşamalı yönergeleri yerine getirmeye başlar “Oyuncağı al, masaya koy”
► Hikaye dinlemekten keyif almaya başlar.
30. ay:
► 2-3 kelimeli ifadeleri düzenli olarak kullanır.
► Konuşmalarının en az yüzde 50 si bakım veren tarafından anlaşılabilir.
► İki aşamalı yönergeleri takip edebilir. “ Arabayı bana getir ve git ayakkabını al.”
► Basit adları ve zamirleri anlar.
► Benim- ve-senin- kavramlarını anlar.
36. ay:
► Ne-ve-nerede- sorular sorar.
► Bakım veren kişiler çocuğun söylediği çoğu şeyi anlayabilir.
► Renk, zaman mekan ile ilgili kavramları basit düzeyde anlar.
► Çoğu basit sözcüğü anlar.
Ne zaman Dil ve Konuşma Terapistinden Değerlendirme Alınabilir?
3 aylıkken çevredeki seslere ya da insan sesine tepki vermiyorsa
3-5 aylıkken agulama gibi sesler çıkarmıyorsa
1 yaşında ismi söylendiğinde tepki vermiyorsa, evet-hayır sözcüğünü anlamıyorsa
1,5-2 yaşında hiç kelimesi yoksa,
3 yaşından itibaren “ne, nerede, kim” gibi basit soruları yanıtlayamıyorsa, 3 yaşından itibaren aile dışından birileri onun konuşmasını anlamakta güçlük çekiyorsa,
4 yaşında: Kişi zamirlerini, iyelik/çoğul eklerini kullanmıyor, geçmiş/gelecek zamana ilişkin konuşamıyorsa, nesnelerin işlevlerine ilişkin sorulara yanıt veremiyorsa,
5 yaşında: Neden/nasıl sorularına yanıt veremiyor, nesnelerin ne işe yaradığını ifade edemiyorsa basit bir hikayeyi anlatamıyorsa bir dil ve konuşma terapistinden randevu talebinde bulunabilirsiniz.
Her çocuğun bireysel farklılıkları olabileceğinden çocuklar bu evreleri farklı süreçlerle geçirebilir ve bu süreçlerin hızı, kolaylığı, zorluğu farklılık gösterebilir.
Tüm bu evrelerde çocukların dil-konuşma edinimi süreçlerini destekleyip farklılık gözlemlediğiniz durumlarda dil ve konuşma terapistlerine başvurunuz.
DKT ZİLAN KURHAN
