Son zamanlarda ülke gündemini meşgul eden haberlerden biri de Zonguldak Ereğli’de bir lisede yaşanan ve sosyal medyada yer alan olaydır. Olay kısaca şöyledir: Bir lisede bir grup öğrenci tarafından özürlü bir öğrenci şiddete maruz kalmıştır. Engelli öğrenciye vurulmuş sınav çektirilmiş, yere yatırılmış ve bu şekilde şiddete maruz kalmıştır. Engelli öğrenciye yapılanlar, videoya çekilip sosyal medyada paylaşılmıştır. Videoyu izleyenlerin kanını donduran olay sonrası okul yönetimi harekete geçmiş ve öğrencilere okuldan uzaklaştırma cezası verilmiştir.
Olay yargıya intihal etmiş ve öğrencilerin ifadeleri alınarak serbest bırakılmıştır. Daha sonra olayla ilgili videoyu çeken öğrenci, başka bir öğrenci veya öğrenci grubu tarafından feci şekilde dövülerek görüntüler sosyal medyada paylaşılmıştır. Yaşanan bu olay liselerde yaşanan olaylardan sadece bir tanesidir. Olay başta eğitim dünyası olmak üzere yurtta büyük bir infiale neden olmuştur. Öğrenci velileri ise yaşanan olaylardan olumsuz etkilenmiştir. Acaba çocuklarımız okullarda güvenli bir ortamda mı eğitim alıyor? Aynı olaylar bizim çocukların başına gelse ne yaparız? Son zamanlarda okullarda sık sık yaşanan bu tür olaylar, akla akran zorbalığını getirdi. Pekâlâ, akran zorbalığı nedir? Kimlerde görülür? Sebepleri nelerdir? Anne babalar bu konuda çocukları için ne gibi önlem almalıdır? İşte tüm bu soruların cevabını bu yazımızda bulacaksınız.
Akran Zorbalığı Nedir?
Akran zorbalığı; okul dışında, fakat daha çok okul içinde meydana gelen bir davranıştır. Bir öğrencinin veya öğrenci grubunun, başka bir öğrenciye ve öğrenci grubuna belirli aralıklarla olumsuz davranışlarda bulunmasıdır. Bu davranışlar alay etmekten vurmaya kadar değişiklik gösterir. Bu durum, hem zorbalığa uğramış olan, hem de zorbalık yapan çocuklar/ öğrenciler için olumsuz sonuçlar doğurur. Akran zorbalığında yapılan eylem süreklilik ve kasıt taşımaktadır.
Türlerine Göre Akran Zorbalığı Nelerdir?
Akran zorbalığını daha iyi anlayabilmek için kategorize etmek daha faydalı olacaktır. Çünkü yapılan davranış sadece bir tane değil, geniş bir yelpazede davranış grubudur.
1. Fiziksel zorbalık: Fiziksel zorbalığa örnek olarak; itmek, tükürmek, vurmak, ısırmak, kulak çekmek, tekme atmak, çelme takmak, kesici ve delici aletlerle saldırmak, ateşli silahlarla korkutmak, arkadaşının oturacağı yere sivri bir cisim koymak gibi rahatsızlık edici hareketler, gösterilebilir.
2. Sözel zorbalık: Sözel zorbalıkta genellikle bedensel özellikler ve dış görünüşle ilgili tercihlerle alay etme söz konusudur. Buna örnek olarak;
Giyilen kıyafetle alay etmek,
Karşısındakini küçük düşürecek lakaplar takmak,
Şive, aksan, pelteklik ve kekemelikle dalga geçmek,
Sözlü olarak akranlarını tehdit etmek,
Kaba ve çirkin sözler söylemek, gösterilebilir.
1. Cinsel zorbalık: Çocuğun utanç duymasına neden olacak davranışları yapmaktır. Bu davranışlara örnek olarak; cinsel amaçlı dokunmak, sözcükler kullanarak imalarda bulunmak, elle ya da sözle sarkıntılık yapmak, karşısındakinin giysilerini kendi isteği dışında kaldırmak veya çıkarmak, kişi hakkında cinsel içerikli söylentiler yaymak göstertilebilir.
2. Sosyal zorbalık: Çocuğun okulda ve çevresinde sosyal hayatını zorlaştıran davranışlarda bulunmaktır. Bu davranışlar; kişiyi oyuna almamak, grup dışına itmek, görmezden gelmek, diğer öğrencileri, zorbalığa uğrayan öğrenciye karşı kışkırtıcı hareketlere teşvik etmek, kişi hakkında haksız şikâyetlerde bulunmak, asılsız söylenti çıkarmak ve dedikodu yapmak, kişi ile ilgili değişik yerlere çirkin yazılar yazmaktır.
3. Siber zorbalık: Günümüzde en çok tanık olduğumuz zorbalık türlerinden biridir. Kişilerin, iletişim ve teknolojik imkânları kullanarak; birbirlerine karşı yazılı ve görsel olumsuz iletileri kasıtlı olarak göndermesidir. Bu zorbalık türünde sosyal medya platformları sıklıkla kullanılır.
4. Eşyalara zorbalık: Bu tür zorbalıkta; öğrencinin eşyası, yemeği, parası alınır veya çalınır. Zorla kendisi ne bir şeyler ısmarlatılır. Öğrenciden haraç alınır ve öğrencinin eşyaları izinsiz olarak kullanılır.
Yapılan araştırmalarda, akran zorbalığının kızlarda erkeklere göre daha düşük olduğunu göstermiştir. Ayrıca en yaygın en yaygın zorbalık türünün sözel zorbalık, daha sonra fiziksel zorbalık, en az görülen zorbalık türünün ise “söylenti yayma” olduğu tespit edilmiştir.
Akran Zorbalığı Hangi Özelliklere Sahip Çocuklarda Görülür?
Akran zorbalığının sebepleri çok iyi araştırmalı ve bu davranışı yapan çocuklar iyi tahlil edilmelidir. Genel olarak bu davranışı gösterilen öğrenciler, olumsuz aile ortamında ve çevrede yetişmiş, arkadaş çevresi kötü olan kişilerdir. Akran zorbalığı genellikle;
Ailesi ve çevresi ile sorun yaşayan,
Suça karşı meyilli olan ve suç işlemiş,
Başkalarına karşı baskı kurma ve hâkim olma ihtiyacı hisseden,
Madde kullanımı ve kötü alışkanlıklara meyilli olan,
Öz saygı becerisi düşük ve empati kurma yeteneği az olan,
Ders başarısı düşük ve okulu sevmeyen,
Zorbalık yaptığı kişilerden daha güçlü olan fakat otokontrolleri daha düşük olan,
Zorba bir arkadaş grubuna sahip olan,
Kurallara uymayan ve okuldan kaçan,
İstismar sorunları olan,
Yetişkin rol modellerinden yoksun olan,
Beslenme ve yeme bozuklukları olan kişiler,
Engellenmeye karşı düşük tolerans gösteren çocuklarda görülür.
Akran Zorbalığının Görüldüğü Yaş Grupları Nelerdir?
Akran zorbalığı okul içinde yaşanabileceği gibi okul dışında herhangi bir ortamda a da yaşanabilir. Zorbalığın yaşanma sıklılığı; ekonomik düzey, bulunula yer ve yerin büyüklüğüne göre pek farklılık göstermemektedir.
Akran zorbalığına maruz kalma riski genellikleokul çağının ilk yıllarında görülür. Zorbalığı yapmak isteyenler ise çoğunlukla okulun son sınıflarında bulunmaktadır. Küçük yaşta olanlar ve fiziki gelişimi zayıf olanlar, engelliler daha fazla şiddete maruz kalmaktadır. Doğrudan fiziksel zorbalığa maruz kalma, genellikle erkek öğrencilerde görülmektedir. Kız çocuklarda yaşın ilerlemesiyle zorbalık yapma riski azalırken, erkelerde ise fiziksel şiddet artmaktadır.
Akran Zorbalığına Hangi Özelliklere Sahip Çocuklar Maruz Kalır?
Akran zorbalığına maruz kalan çocukların özellikleri şunlardır:
Arkadaş çevreleri diğerlerine göre daha sınırlıdır.
Okula olan ilgileri ve okul başarıları düşüktür.
İletişim becerileri düşük ve iletişim başlatmakta zayıftırlar.
Arkadaşları tarafından kabul görmez ve sıklıkla reddedilirler.
Öz saygıları ve öz güveni düşük, başarısız ve utangaçtırlar.
Çoğunlukla pasif, sessiz, kaygılı, hassas ve itaatkârdırlar.
Zorbalık uygulayanlardan genellikle zayıf ve güçsüzdürler.
Haklarını aramada ve savunmada başarısızdırlar.
Ailesinde sıkıntı yaşayan öğrencilerde genellikle görülür.
Başkalarının yardımına ihtiyaç duyan, beceri düzeyi düşük olanlarda görülür.
Akran Zorbalığına Uğrayan Ve Zorbalık Yapan Çocukların İçin Yapılması Gerekenler
Akran zorbalığına uğrayan ve zorbalık yapan çocukları tespit etme ve önleme noktasında en önemli görev, çocuğun ailesine ve eğitim gördüğü okuldaki öğretmen ve idarecilere düşmektedir. Sorunun zamanında tespit edilip önlem alınmaması daha büyük sorunların çıkmasına neden olacaktır. İşte aile ve öğretmenler için birkaç öneri.
1. Ailelerin Yapması Gerekenler:
Aileler, çocuklarıyla birlikte kaliteli zaman geçirmelidir.
Aileler çocuklarının kendisini üzen arkadaşlarının olup olmadığını, varsa bu olayın neden ve nasıl gerçekleştiği çocuğa sorup öğrenmelidir.
Çocuğun, tespit edilen zorba davranışlarına karşı dikkatli olmalı ve çocukla ilgilenilmelidir.
Okul ve arkadaş çevresiyle ilgili çocukla sohbet edilmeli, varsa sorunların üzerine gidilmelidir.
Eğer çocuk zorbalığa karışmışsa, aile çocuğunu dikkatle dinlemeli, ona yardımcı olmalı ve okul ile işbirliği yapılmalıdır.
Çocuğun arkadaş seçiminde kendisine yardımcı olunmalıdır.
Evde çocuğu zorbalığa itecek davranışlardan kaçınılmalıdır.
Çocuk, şiddete meyilli oyun, film karakterlerinden uzak tutulmalıdır.
Aileler; zorba ve zorbalığa maruz kalan çocukları ile tartışmamalı, onların duygu ve hislerini anlamaya çalışmalıdır.
Zorbalığın nerede ve nasıl ortaya çıktığı önemlidir. Ailelerin bu konuda bilgi sahibi olması sorunun çözümüne yardımcı olacaktır.
Aileler çocuklarına; akranlarına karşı daha ön planda olama arzularını hissettirmemelidir.
1. Öğretmenlerin Yapması Gerekenler:
Zorbalık olayına karşı sessiz kalınmamalı ve harekete geçilerek gerekli önlemler alınmalıdır.
Öğretmen, akran zorbalığına uğramış öğrenci ile konuşurken, onun güvenini kazanmalı ve ona bir zarar gelmeyeceğinin garantisini vermelidir.
Zorbalığa uğrayan öğrenci de, kendisine daha fazla zarar gelmeyeceği noktasında öğretmene güvenebilmelidir.
Zorbalık yapan öğrenci bu durumdan kurtulmak ve çevresine hissettirmemek için farklı davranışlar sergileyebilir. Burumdan şüphelene öğretmen zorba öğrenciyi sınamakta donanımlı olmalıdır.
Öğretmen özellikle öğrenciler arasında yapılan şakalara dikkat etmelidir. Gülünmeyen ve soğuk duş etkisi yapan şakaların altında başkalarına zorbalık emareleri çıkabilir.
Öğretmen kasıtlı olarak yapılan kazalara karşı dikkatli olmalıdır. Aynı zamanda öğretmen; öğrenciler arasında oynanan, dikkat çekici ve bilinmedik oyunlara dikkat etmelidir.
Başkasının eşyasını izinsiz kullanana öğrenciler öğretmen tarafından uyarılmalı, bu olayın problem teşkil edebileceği eşyayı alan ve kullanan öğrenciye anlatılmalıdır.
Problemin çözümünde sıkıntı yaşanıyorsa aile, rehber öğretmen ve okul idaresi ile işbirliğine gidilmelidir. Olay ileri boyutta ise gerekirse güvenlik ve adli birimlerinden yardım alınmalıdır.
Rehber öğretmen tarafından öğrencilere, öğretmenlere ve ailelere eğitici seminerler verilmelidir.
Çocuk Niçin Akran Zorbalığı Yapar?
Akran zorbalığının gelişiminde rol oynayan faktörlerişu şekildedir: Erken çocukluk döneminde anne ve çocuğun bakıcısının çocuğa yaklaşımında duyarsız davranması, ilgi göstermesi, aşırı hoşgörülü olması, ilgisizlik, aile tarafından çocuğa şiddet uygulanması, çocuğun fiziksel olarak cezalandırması, duygusal patlama, çocuğun aktif ve öfkeli bir yapıya sahip olması zorbalık yapması nedenlerindendir.
Ayrıca çocuğun fiziksel ve psikolojik faktörleri; ailesinden, okulundan ve çevresinden kaynaklanan durumlar da akran zorbalığı yapmasının nedenleri arasındadır. Bu nedenle çocuklar gözlenmeli, olumsuz davranışlara karşı tedbirler alınmalıdır. Olumsuz davranışların yerine çocuğun olumlu becerileri geliştirilmelidir.
Akran Zorbalığına Uğrayan Çocuklarda Hangi Davranış Biçimleri Gözlenir?
Akran zorbalığına maruz kalan çocuklarda;
Dikkat eksikliği ve okulda başarısızlık göstermesi,
Okula gitmede isteksizlik yaşaması,
Aile fertlerinden fazla para isteme veya çalma,
Okula silah getirme alışkanlığı,
Depresyon, kaygı ve yeme bozuklukları yaşaması
Uyuma güçlüğü çekme ve kâbus görme,
Yoğun korku yaşama ve intihara eğilim gösterme gibi davranışlar gözlenebilir.
Akran Zorbalığı Yapan Çocuk Asıl Anlaşılır?
Akran zorbalığı yapan çocuğu; duyguları ve davranışları ele verebilir. Ailenin ve okul öğretmen ve idaresinin iyi bir gözlem yapması bu noktada önemlidir. Zorbalık yapan çocuk, diğer çocuklara karşı sert davranır ve onlarla dalga geçer. Arkadaşları ile konuşurken aşağılayıcı ifadeler kullanır ve onlara lakap takar. Diğer kişiler üzerinde baskı kurar. Sosyal ilişkilerinde diğer insanlara zarar verici davranışlarda bulunur. Popüler olmak istemesi ve toplumdaki statüsüne önem vermesi de, akranlarına zorbalık yapan öğrenci davranışlarındandır.
Akran Zorbalığına Uğrayanlar İleriki Yaşamında Ne Gibi Psikolojik Sorunlar Yaşar?
Akran zorbalığına maruz kalan çocuklarda ileriye dönük bir takım sorunlarla karşı karşıya kalabilir. Bu çocuklarda; yüksek düzeyde depresyon yaşanabilir. Zamanla olumsuz bir benlik kavramı gelişebilir. Başka bir suça karışabilir ve bu nedenle mahkûmiyet alabilir. Karşı cins ve kendi cinsiyle ilişki kurmakta, bu ilişkiyi sürdürmekte zorlanabilir. Başkalarının emellerine alet olup, bir olaya kurban gitme gibi sorunlar ortaya çıkabilir. Yaşanan bu olaylar olumsuz koşulları içselleştirmeye sebep olabilir.
